#conNomedeMuller: As irmás Mirabal

 

“Quedei viva para contarlles a historia”

Esta é a resposta de Adela Mirabal Reyes ( Salcedo, República Dominicana, 1 de marzo de 1925- 1 de febreiro de 2014), cando lle preguntaban por que non a mataron a ela tamén. Adela a única das catro irmás Mirabal que sobreviviu á matanza encargada polo ditador dominicano Rafael  Leónidas Trujillo ó Servicio de Intelixencia Militar. En 1960 Patria, Minerva e María Teresa perderon a vida, xunto ó seu conductor, nas proximidades de Puerto Plata (República Dominicana). Adela no seu libro “Vivas en su jardín” relata o drama que lles custou a vida. Elas eran activistas opositoras ó rexime ditatorial de Trujillo e dentro do seu grupo Agrupación política 14 de xuño, eran coñecidas co nome de As Mariposas.  Foron  detidas, torturadas, violadas en varias ocasións e finalmente asasinadas o 25 de novembro de 1960. A súa irmá fundou e dirixiu o Museo Hermanas Mirabal ata a súa morte en 2014, dedicado a preservar a memoria das tres mulleres. Este crime causou unha fonda conmoción no pobo, concienciando á sociedade frente ó ditador. Finalmente este foi asesinado en 1961.

En 1981 tivo lugar en Bogotá (Colombia), o Primeiro Encontro Feminista Latinoamericano e do Caribe e nesta xuntanza decidiuse sinalar o 25 de novembro como o día Internacional de Non Violencia contra as Mulleres en memoria das tres irmás Mirabal. A Asamblea Xeral das Nacións Unidas asumiu esta data no ano 1999, convocando a gobernos e organizacións non gubernamentais a realizar accións para sensibilizar á opinión pública sobre o problema da violencia contra das mulleres.

A novela titulada En el tiempo de las mariposas é unha obra escrita pola escritora de orixe dominicana Julia Álvarez ( New York, 1950) sobre as irmás Mirabal. O libro foi publicado en 1994. A historia das Mirabal tamén foi levada ó cine, ó teatro e mais á televisión como mesmo título.


https://es.wikipedia.org/wiki/D%C3%ADa_Internacional_de_la_Eliminaci%C3%B3n_de_la_Violencia_contra_la_Mujer

http://casamuseohermanasmirabal.com/

#conNomedeMuller: Marilyn French



 “I need a lot of sleep, and so I like to be in bed by then

I must have read a while
The latest one by MARILYN FRENCH or something in that style”

The Day Before You Come cantaba ABBA, o grupo sueco de pop-rock (1972-1982) mencionando na canción a Marilyn French, a profesora e escritora feminista americana autora de “A habitación das mulleres” (A Women´s room). Unha amiga tivo a boa idea de regalarme un exemplar de peto polo meu aniversario. Eran os anos 1986 ou 88, ou por aí. Xa choveu! A novela andivo despois perdida por algún curruncho ata que este verán atopeina por fin entre os libros gardados en caixas durante unha reforma na casa. Agora, aquí estou, lendo nela máis de trinta anos despois. Marilyn Edwards nacía en Brooklin, New York o 21 de novembro de 1929. Realizou os estudos de filosofía e literatura inglesa na Universidade de Hofstra College, en Hempstead, (Long Island) graduándose en 1951 e obtivo o doctorado na universidade de Harvard en 1972, tras divorciarse de Rober French con quen casara en 1950. Foi profesora de inglés nas universidades de Hofstra (1964-1968) e no College of the Holy Cross de Worcester (Massachusetts, 1972-1976). A primeira obra de Marilyn foi unha tese sobre o escritor irlandés James Joyce, mais o libro que a fixo famosa internacionalmente foi a súa novela ó principio mencionada “A habitación das mulleres” publicada no ano 1977. Nesta obra a autora narra as vidas de Mira e un grupo de amigas na América dos anos 60 e 70 do s.XX. As personaxes femininas levan unhas vidas adaptadas ó sistema onde o matrimonio e a maternidade aparentan ser unha saída aínda que na realidade as mulleres son anuladas e sen posibilidades de alternativas frente as regras de xogo impostas polos homes.

“Que fixeches durante todo o día,
preguntou o homiño á criadiña,
non tes máis que facer salvo chorradiñas,
limpar o pó e levar o té nunha bandexiña
e cantar alto co teu corazón, contenta,
mentres eu saio a loitar para pagar a renda”
(A habitación das mulleres, 3ª parte, cap.7)

Con esta novela traducida a 20 idiomas e con máis de 20 millóns de copias vendidas French convertiuse nunha ideóloga fundamental do movimento de liberación das mulleres, nunha académica que líderaba a corrente de opinión feminista a nivel mundial. O libro supuxera daquela un escándalo e en moitas ocasións a crítica acusaba a autora de escribir unha novela que ía en contra dos homes. O certo é que Marilyn dedicou o seu esforzo e a súa vida en traballar para cambiar a sociedade machista instalada na época, para convertila nunha sociedade feminista:

"O meu obxectivo na vida é mudar toda a estructura económica e social da civilización occidental, para convertilo nun mundo feminista.” (En The New York Times, 4 de maio de 2009)
No ano 2002 publicaba unha extensa obra académica en tres volumes sobre a historia das mulleres: “Do mencer ó solpor: unha historia das mulleres “( From eve to dawn: a history of women)
Marilyn French tiña 79 anos cando faleceu hai once en Manhattan onde vivía, o 2 de maio de 2009.





Na foto Marilyn French en 1985. Por Ruby Washington en The New York Times

#conNomedeMuller: María Corredoira


             “En cuanto a mis primeros pasos en el Arte, puedo decir que se remontan a la niñez. Era yo muy pequeñita cuando ya les pedí a los Reyes que me trajeran lápices, pinceles y paletas. ¡Nunca les pedí muñecas ni juguetes! Cuanto grabado caía en mis manos, me empeñaba en iluminarlo, y así recuerdo que en cierta ocasión encontré una Historia Sagrada… ¿Y a que no se imagina usted lo que se me ocurrió? Elegí un grabado representando a Adán y Eva arrojados del Paraíso… ¡y los vestí de toreros! Pintaba en cuanto papel tenía, y las conchas que recogía en la playa las iluminaba también con toda clase de figuras y monigotes”

(Galicia y sus pintores. María Corredoyra. Entrevista a María del Carmen Corredoyra na revista Finisterre, nº 29, xuño de 1946)

Aldeana
María del Carmen Corredoira e Ruiz de Baro nada na Coruña en 1893, onde comezou a súa formación como pintora nunha época difícil para as mulleres xa que o feito de que unha fémina se dedicase á pintura non era moi valorado e resultaba moi difícil facerse cun espazo propio entre o mundo masculino. No ano 1909 a instancias do seu profesor o pintor Enrique Saborit, presentouse á Exposición Rexional Galega na que obtivo a Medalla de Ouro. Nesta época a pintura de María é figurativa e predominan o retrato de tipos populares especialmente mulleres campesiñas. Guiada polo seu mestre Saborit, participa en exposicións conseguindo recoñecementos como o diploma que obtivo nunha exposición realizada en Mexico en 1910. Ó ano seguinte participa na exposición Internacional de Bellas Artes de Buenos aires e na de Arte Gallego de 1912. No ano 1914 María decide trasladarse a Madrid e continuar alí ca súa formación. En 1917 regresaba a Coruña para participar na Segunda Exposición de Arte Galega con cinco retratos de carácter rexionalista. Nesta cidade oito anos máis tarde realizaría a súa primeira exposición individual na Reunión de Artesáns e nos anos seguintes seguirá participando en todas as expoxicións en diversas cidades galegas. A partir de 1920 a nosa autora dará comezo a unha nova etapa acompañada do simbólico cambio do y grego por un i latino no seu apelido e participando na primeira Exposición de Arte Gallego de Buenos Aires e no Salón de Outono madrileño. En 1922 realizaría un feito novedoso creando unha serie de figuras de madeira recortadas e que van pintadas por ambos lados, figuras que son presentadas no VIII Salón de Humoristas madrileño. Nestes momentos comézase a apreciar un cambio importante na súa produción,coa incorporación de interiores, interiores de igrexias , sacristías, claustros, conventos; tratáse de interiores iluminados pola luz que entra por unha porta ou ventana (como na pintura do holandés Vermeer) ó tempo que vai abandonado a figura humana, trátase de interiores sen xente. En 1929 entra a formar parte do Seminario de Estudos Galegos pero ca chegada da Guerra Civil entra nun parón a súa actividade, se ben este mesmo ano é nomeada membro directivo da Asociación de Artistas Coruñesa.Neste mesmo ano obtén a cátedra de Debuxo Artístico na Escola de Artes e Oficios da cidade. A Real Academia Provincial de Belas Artes de A Coruña creouse no ano 1849 e tras 90 anos da fundación e cen homes despois, foi nomeada numeraria xunto a outra artista, María Dolores Díaz Baliño, sendo ambas creadoras as primeiras mulleres académicas. Hai obra de María Corredoira nos museos galegos de Castrelos en Vigo e no Museo Provincial de Lugo ademais do Museo Municipal de Quiñones de León. A última exposición que realizou María foi en 1966 catro anos antes da súa morte que tería lugar hai hoxe cincuenta anos, un 11 de novembro de 1970.
Óleos sobre lenzo:
Plaza de Azcárraga

Interior

Costureira
Fontes:
-Biobibliografía de Dolores Villaverde Solar en Álbum de mulleres-culturagalega.org
-dbe.rah.es › biografias › maria-del-carmen-corredoira-.
-www.afundacion.org › ... › MARÍA CORREDOYRA

#conNomedeMuller: Teresa Herrera

                   

 Teresa Herrera, a fundadora no s. XVIII do primeiro hospital da Coruña, pediu que escribisen no documento da súa doazón estas palabras, xa que ela non sabía escribir:

"Si son cortos mis bienes, es infinita la bondad de Dios para atraer las limosnas de los fieles a esta obra de humanidad, la más consoladora y meritoria que puede practicarse en este mundo".

Teresa Herrera e Pedrosa naceu na Coruña o 10 de novembro de 1712, na rúa da Cordonería (A Coruña, 1712-1791). A súa humilde familia era moi numerosa, chegaron a ser dez irmáns. Mortos o pai e case todos os irmáns, a nai deixoulle en herdanza os bens familiares co compromiso de que se fixese cargo das dúas únicas irmás que lle quedaban. Por aqueles tempos, nunha Coruña que tiña pouco máis de 12.000 habitantes, Teresa era coñecida como "a vella bruxa" ou a "muller dos demos". Era chamada así porque moitas veces facía o traxecto desde a súa casa ata a igrexa de San Nicolás de xeonllos e os veciños interpretaban que o facía para escorrentar ós demos. Teresa dedicou a súa vida, o seu esforzo e humildes recursos (moitos obtidos de esmolas) a axudar ás mulleres pobres e desamparadas. A “muller dos demos” utilizou a casa familiar que herdara como refuxio onde cobixaba e mantiña a mulleres enfermas e necesitadas, convertíndo así a súa vivenda no chamado "hospitalillo de Dios". Grazas a súa iniciativa e aportacións, iniciouse en 1971 a construción do Hospital de la Caridad. Teresa puxo os seus bens, baixo o Patronato da Congregación do Divino Espíritu Santo , vinculado á Compañía de Jesús, y María Santísima de los Dolores. Os bens de Teresa consistían en:
“la mitad de la llamada casa del Patín, al principio de la calle de Panaderas, así como parte de otro inmuebles en San Nicolás, Cantón Pequeño y san Andrés y diversos terrenos en localidades y parroquias próximas a la ciudad”
O Hospital ía contar con inclusa e un Departamento de Maternidade chamado cuarto para partos secretos, para aquelas mulleres que por diversas circunstancias decidían abandonar ós fillos. A finalidade era atender a mendigos e necesitados de ambos sexos e evitar o abandono dos recén nados. Ata ese momento os nenos non desexados eran abandoados na rúa, expostos a que os cans os devorasen ou eran tirados no Orzán. As causas do abandono era principalmente a de ser fillos de nai solteira que alegaba tamén pobreza e enfermidade. Outras causas eran fillos lexítimos de familias sen recursos, mulleres de condición social acomodada que non querían recoñecer a maternidade, ou fillos de mulleres “de vida irregular”. O 22 de outubro de 1971 falecía a benefactora que só puido contemplar como se colocaba a primeira pedra do hospital. Dous anos máis tarde estableceuse A Casa de Expósitos de A Coruña como unha dependencia do Hospital de Caridad. O edificio estaba situado na zona da Pescadería e a fachada principal daba ó areal do Orzán , continuando no Campo da Horca e que pasou a chamarse rúa do Hospital, (hoxe está o Instituto de Secundaria de Zalaeta Ramón Menéndez Pidal). En 1973 colocouse un torno no que os cativos eran deixados. Non sabía a nosa benefactora o papel que ía xogar a Casa de Expósitos nun futuro próximo no desenvolvemento dun feito de vital transcendencia para a humanidade en relación ca vacina da variola. A Real Expedición Filantrópica da Vacina, dirixida por Francisco Javier Balmis escollería un fato de nenos, dos que once eran do Hospital desta cidade para levar a vacina da variola a outros lugares do mundo e os cativos irían acompañados pola propia rectora da Inclusa, Isabel Zendal. A expedición Balmis partiu do porto da Coruña no ano 1803.
Fontes:
El Ideal Gallego (29-12-19)
Meijide Pardo, Temas y personajes de la historia coruñesa contemporánea. La Coruña 1997, pp. 363-364.

A CAVEIRA GARBANCEIRA

A Caveira garbanceira é unha creación de José Guadalupe Posada Aguilar (Aguascalientes, 1852-Ciudad de México, 1913) que ocupa un protagonismo indiscutíbel non só na celebración tradicional mexicana do Día de Muertos, mais tamén nas equivalentes do Día de defuntos a nivel internacional. Esta festividade ten lugar nos primeiros días de novembro e foi declarada Patrimonio cultural Inmaterial da Humanidade no ano 2008. Todos os anos celébrase na cidade de Aguascalientes, (lugar de orixe de José Guadalupe) o “Festival de las Calaveras” que ten lugar nas principais rúas da cidade. José Guadalupe foi ilustrador e caricaturista e fíxose famoso polas súas ilustracións de “calacas” ou “caliveiras”, entre elas La Catrina, que en versión orixinal é un gravado de metal. Posada realizaba un exercicio de crítica social através dos seus deseños. Foi quen de mostrar a inxustiza e desigualdade social existentes, de mostrar as crenzas e supersticións, a vida cotiá e en definitiva, o espírito do pobo mexicano, retratando e caricaturizando a todo tipo de personaxes: políticos, borrachos, bandoleiros, obreiros, damas elegantes… Existen tamén as "caveiras literarias", composicións burlescas en verso de carácter popular que forman parte da tradición do Día de muertos. A Caveira garbanceira é a expresión coa que designaban ás persoas humildes que vendían “garbanza” e que ó conseguir unha alta posición social pretendían ser europeos copiando as súas modas e hábitos, despreciando e renegando da propia orixe, tradición, costumes, lingua e cultura. O muralista Diego Rivera defendeu a figura de José Guadalupe Posada como exemplo de artista do pobo, considerándoo o precursor do movimento nacionalista mexicano das Artes Plásticas. Foi o propio Diego Rivera quen retomou a figura da Caveira garbanceira bautizándoa co nome de La Catrina e que inmortalizou no célebre mural “Sueño de una tarde dominical en la Alameda Central”. No mural aparece como figura central La Catrina, con estola de plumas que evoca a Quetzalcóatl, a serpe emplumada, un dos deuses máis importantes da cultura mesoamericana. La Catrina aparece entre Rivera, representado como un neno (como fillo de Posada) e o propio José Guadalupe Posada. Detrás de Rivera está a súa compañeira Frida Kahlo.
O artista José Guadalupe deixou escritas estas palabras:
"La muerte, es democrática, ya que a fin de cuentas, güera, morena, rica o pobre, toda la gente acaba siendo calavera"

 

O ESTRAÑO SUCESO

 





O estraño suceso

“Os que soñan polo día coñecen moitas cousas que quedan fóra do alcance dos que só soñan pola noite. Nas súas borrosas visións conseguen botar unha ollada á eternidade e, cando espertan, estarrecen ó se decatar de que estiveron ó borde do gran segredo”

Edgar Allan Poe, Eleanora

 

Tarde de Sábado, 31 de outubro. Quixera relatarvos algo moi inquietante que me pasou onte pola noite antes de me deitar e do que todavía non atopei explicación lóxica algunha. Atendede pois, isto foi o que aconteceu:

Viña eu de tomar un café en cas da Rosa, a veciña do baixo C.  Tamén baixou Estrella, a do primeiro C. O do café é un dicir porque  co conto botamos a tardiña de parrafeo. Xa empardecera e despedímonos,  que xa eran horas. De volta na casa, miro pola fiestra e vexo un ceo da cor do chumbo, amortallado pola néboa. É tarde xa.  Ponse a chover e penso que haberá treboada. Sorte que a xente non anda pola rúa. E como vai andar! Habería que poñer as botas de goma para navegar polos rueiros. Por certo, teño o sete parroquias que mercamos na feira de Barçelos o ano pasado, cando fomos de ferias pola ponte de Defuntos. Iría ata o porto dando un paseo. E que mal podería haber en ir ata alí, a parte dunha boa molladura. Mentres  matino  en todas estas cousas, os asubíos de Xulio devólvenme á realidade.  Xa remataramos de cear  e el acababa de poñer un Oporto na mesa e unhas castañas asadas . Saboreei os grolos deste viño portugués e as castañas tan gorentosas.  Que ricas me sabían! Entón lembro o estraño suceso que me acontecera o día anterior cando fun dar un paseo ata o peirao.

-Oes, vouche contar o  que me pasou onte cando fun dar unha volta polo porto. Alí estaba un home,  que  se dirixiu a min chamándome polo nome. Por certo que eu non o coñecía de nada. Non, en absoluto, xa che digo que non o coñezo de nada. Nada de nada. Pregúnteille quen era varias veces pero non me respondeu. Só fitaba para min e  volta a chamarme, unha vez, dúas, tres veces. De súpeto desapareceu, esvaeceuse nun plis plas, coa brétema. Como foi, non o sei! – Boh, Estaría falando con alguén e pensaches que era contigo. -Que si. -Que non. A ver, que beberas antes. Nada meu, que non,  que non tomara nadiña. Que si, que o descoñecido sabe o meu nome. Xa che digo que sabe quen son eu. Esvaeceuse así diante miña, sen máis como se a brétema o borrase… En fin, vaise facendo tarde e este tempiño mete medo. Penso entón en deitarme e taparme até as orellas.

 Quedo soa no salón, e desde o sofá volvo a contemplar a rúa silandeira e escura. Ninguén. Nada. Nin o gato atigrado que soe baixar a estas horas polo tellado da casa das Chanas, que está ó outro lado da praza. Ás veces o gatiño achégase onda a miña ventá a ver se lle boto un pouco queixo, que é moi lambón.  Pero sigamos co conto.  De súpeto, percátome de que unha sombra escura, negra, sixilosa, atravesa a praza e párase diante da fiestra. Fítame desafiante no outro lado do cristal. Sei que me está fitando, pero non me atrevo a mirar e cando por fin o fago non consigo verlle a cara. En realidade non consigo ver nada, a praza está ben escura, pero sinto que alguén está aí, fóra, mirándome sen pestanexar. Un ruídiño lene e xordo no vidro da xanela, como se estivesen petando cos cotenos. Sinto fortemente a presenza,  como se fose a traspasar o cristal dun momento a outro… Teño calafríos por todo o corpo pero non podo moverme, fico aterrorizada. Pasa un minuto ou cinco, non sei, sinto alguén alasando.… de súpeto, acendeuse a luz mortecina das farolas da praza, miro con medo ó exterior, pero está valeira. Fose o que fose desapareceu sen máis. O vento troupelea con forza nos cristais e de súpeto escoito unha voz lúgubre que atravesa a praza coma un lóstrego feríndome nas tempas. Sinto a voz pavorosa, amplificada berrándome na orella.  O medo paralízame a gorxa e non podo artellar palabra. Cando penso que esa voz espeluznante está a piques de me traspasar, afástase lanzando un berro sarcástico e estridente… O espantoso son cada vez máis lonxano, vaise apagando paseniñamente ata desaparecer. Pero xúrovos, amiguiños, por todos os santos, que estou absolutamente segura de que aquela  voz estarrecedora berraba e o meu nome!

Cris Asensio

 

 

 

#conNomedeMiguelHernández


 “EL SILBO DEL DALE”

Dale al aspa, molino,
hasta nevar el trigo.

Dale a la piedra, agua,
hasta ponerla mansa.

Dale al molino, aire, 
hasta lo inacabable.

Dale al aire, cabrero,
hasta que silbe tierno.

Dale al cabrero, monte,
hasta dejarle inmóvil.

Dale al monte, lucero,
hasta que se haga cielo. 

Dale, Dios, a mi alma, 
hasta perfeccionarla.

Dale que dale, dale,
molino, piedra y aire,

cabrero, monte, astro,
dale que dale largo. 

Dale que dale, Dios, 
¡ay! 
Hasta la perfección.

(Primeros poemas)

El silbo del dale pertence a un grupo de poemas denominados Silbos:  «El silbo de la sequía», «El silbo de la llaga perfecta», «El silbo de afirmación de aldea», «El silbo de las ligaduras» y «El silbo de mal de ausencia». Miguel Hernández Gilabert , pastor de versos,  nacía en Orihuela o 30 de outubro de 1910!

O  retrato de Miguel Hernández foi realizado por Buero Vallejo. O poeta pediulle ó seu compañeiro de cárcere, Antonio Buero Vallejo, que lle fixese un retrato para enviar á familia, para o seu fillo.

 

 


#conNomedeMuller: Avelina Valladares


 

 “…Adios; ¡ai! anaquiños d' a vida
Pobres nàis qu' angustiadas de morte,
Maldecís a fatídica sòrte
Qu'ôs fillíños de vós aleijou
¡Quèn poidera enjugà-l-os regueiros
Que de bàgoas teredes botado!
¡Quèn poidera correr! ¡Dios amado!
Ôs braciños que tanto bicou!

¡Quèn poidera, naiciñas d' a alma,
Despaciño contarvos á solas
 O que pasa d' o mar entr'as olas,
 O que pasa d'o mar màis alá!...
 ¡Canto triste mortal desengaño!
 ¡Canta doce ilusion po-l-o vento!
 ¡Cantos dias d' amargo tormento!
¡Cantas noites de negra suidà!...”

(de  “Ôs qu´emigran”)

           Cóntanse case 200 anos do nacemento de Avelina Valladares Núñez (Vilancosta, A Estrada, 23 outubro 1825- marzo de 1902) muller escritora na Galicia do s.XIX. Tempos difíciles para as autoras, que tiñan que salvar innumerabeis atrancos para poder desenvolver a actividade literaria, sendo as máis das veces os seus esforzos e logros escasamente recoñecidos.  Avelina é un caso máis entre as autoras esquecidas. Irmá do gramático e novelista Marcial Valladares, autor da que se di a primeira novela  escrita en galego:  “Máxina ou a filla espúrea”, (este ano van 150 anos da súa publicación). A nosa autora posuía unha grande formación cultural nun momento en que as mulleres galegas eran prácticamente analfabetas. Tivo a sorte de ter nacido nunha familia con recursos económicos e o máis importante: interesada pola cultura. Ten escrito en galego e en castelán e os seus textos están espallados por revistas como o Almanaque gallego de Bos Aires, El Heraldo Gallego, El Compostelano, entre outros. A importancia de Avelina débese ó feito de ter sido unha das primeiras mulleres, senón a primeira, que publicou artigos de opinión na prensa escrita. Unha mostra é “El ochavo milagroso”, sobre supersticións galegas, aparecido en El Eco de Galicia na Habana. Por desgraza, Avelina, como moitas outras escritoras do seu tempo, non tiña interese pola publicación (asumindo o rol da muller do seu século que non xogaba ningún papel de relevo na sociedade e no mundo cultural) e restáballe  calquera importancia ó seu quefacer literario; de feito, a súa principal dedicación na vida foi a beneficencia. Avelina Valladares deixounos un feixe de poemas en galego que apareceron publicados en revistas e xornais e finalmente recompilados no libro do estradense Xosé Luna Sanmartín: “Ond´o sol facheaba ò amañecer”, sobre a vida e obra da autora.  Deixounos  tamén o "Diálogo entre un peregrino que se dirige a Compostela y un labriego", na que o labrego fala galego e o romeiro castelán. Hoxe existe unha versión para o teatro preparada por Xosé Lueiro Lemos. Por certo, no concello da Estrada hai un premio de poesía que leva o nome da nosa autora e  e que este ano vén de gañar Xosé Luna Sanmartín, o seu compilador, xa por segunda vez. A celebración das Letras Galegas en homenaxe a Avelina semella que aínda terá que esperar.



 

Fontes :

 Álbum de mulleres (Celia María Armas García, 2007), Historia da literatura galega contemporánea de R. Carvalho Calero, Literatura Galega da Muller de Carmen Blanco, BVG e RAG.

Centenario de Miguel Delibes



“Aunque me esté mal el decirlo, tú has tenido la suerte de dar con una mujer de su casa, una mujer que de dos saca cuatro y te has dejado querer, Mario, que así qué cómodo, que te crees  que con un broche de dos reales o un detallito por mi santo ya estás cumplido, y ni hablar, borrico, que me he hartado de decirte que no vivías en el mundo pero tú, que si quieres. Y eso, ¿sabes lo que es, Mario? Egoísmo puro, para que te enteres, que ya sé que un catedrático de 
Instituto no es un millonario, ojalá, pero hay otras cosas, creo yo, que hoy en día nadie se conforma con un empleo. Ya, vas a decirme que tú tenías tus libros y «El Correo», pero si yo te digo que tus libros y tu periodicucho no nos han dado más que disgustos, a ver si miento, no me vengas ahora, hijo, líos con la censura, líos con la gente y, en sustancia, dos pesetas. Y no es que me pille de sorpresa, Mario, porque lo que yo digo, ¿quién iba a leer esas cosas tristes de gentes muertas de hambre que se revuelcan en el barro como puercos? Vamos a ver, tú piensa con la cabeza, ¿quién iba a leer ese rollo de «El Castillo de Arena» donde no hablas más que de filosofías? Tú mucho con que si la tesis y el impacto y todas esas historias, pero ¿quieres decirme con qué se come eso? A la gente le importan un comino las tesis y los impactos, créeme, que a ti, querido, te echaron a perder los de la tertulia, el Aróstegui y el Moyano, ese de las barbas, que son unos inadaptados.”                                                                                                                                                         Cinco horas con Mario” (Cap. II,páx 24)

 

      No centenario  de Miguel Delibes (Valladolid, 17 de outubro de 1920- 12 de marzo de 2010), a lembranza de Menchu, Carmen Sotillo, a protagonista de Cinco horas con Mario, é prácticamente inevitábel. Obra que reflectía o prototipo de muller convencional, na sociedade franquista de posguerra, sen liberdade e chea de prexuizos, de falsa moralidade  e de toda clase de desigualdades. Con esta obra Delibes invitaba ós xoves da época a reflexionar sobre a cuestión de que outra sociedade era posible ó contemplar como nun espello as miserias da sociedade do tempo de Mario. Lembremos tamén a  versión teatral que poidemos ver no Teatro Rosalía Castro o pasado 2019, coa extraordinaria interpretación de Lola Herrera no papel de Menchu. Delibes inicia a súa carreira como novelista con la Sombra del ciprés es alargada, coa que obtivo o premio Nadal en 1948. El Camino (1950); La hoja roja (1959), Las ratas (1962); El príncipe destronado (1973); Señora de rojo sobre fondo gris (1991) e como non Los santos inocentes (1981), que foi levada ó cine por Mario Camús en 1984, cos grandes Terele Pávez, Alfredo Landa e Paco Rabal, inesquécibel!

 

“Si el lenguaje es una de las virtudes que se ensalzan en mis escritos, habrá que reconocer que, en buena medida, ese lenguaje no es mío, es del pueblo, lo he tomado prestado. El mérito, por tanto, en un alto porcentaje, es de mis paisanos"

Discurso de investidura doctor Honoris Causa pola Universidad de Valladolid ( 28 de xaneiro de 1983).



 

 

 

#conNomedeMafalda

 

“Así va el mundo”


Mafalda, Guille, Susanita, Felipe, Manolito, Miguelito, Libertad… son personaxes creados polo humorista gráfico Quino. Joaquín Salvador Lavado Tejón (Arxentina 1932-2020) é o autor da tira cómica Mafalda publicada na revista Primera Plana durante dez anos a partir de 1964.
Grazas, Quino, por empeñarte en debuxar e facernos sorrir e pensar coa túa extraordinaria creación. Descansa en paz!


Portada de “10 anos con Mafalda” (ed. Lumen, Barcelona 1999)


#conNomedeMuller: aniversario da fundación da RAG

 

           

Logo da Academia: RECOLLE, LIMPA E INNOVA

        “De cuantos actos públicos he tomado parte en mi ya larga vida, ninguno fue tan grato a mi corazón como lo es el presente, tanto por lo que representa como por lo que importa a nuestro país”

Con estas palabras Manuel Murguía comezaba o seu discurso como presidente da Academia Galega o 30 de setembro de 1906, no acto oficial de inauguración celebrado no salón de festas da Reunión Recreativa e Instructiva de Artesanos da Coruña. Murguía sería presidente desde ese ano ata 1923.  O obxectivo principal da Academia consistía dende entón en “darlle unidade ao idioma galego mediante a publicación dunha gramática e dun dicionario”.  A Academía crea ademáis nese mesmo ano o “Boletín” como ínstrumento oficial para publicar traballos científicos, artigos sobre diferentes materias de lingua, literatura, historia…, actividades, noticias, funcionamento… No Boletín  número 2 de 1906 publícase a relación de nomeamentos dos académicos. Entre os académicos de número, que son os que asumen as función de gobernó, non figuraba ningunha muller. Emilia Pardo Bazán foi designada presidenta honoraria da institución e entre os  académicos correspondentes aparecían nomeadas as seguintes autoras:

Emilia Calé Torres, Sofía Casanova, Clara Corra, Rita Corral, Filomena Dato, Fanny Garrido, Elisa Lestache, Sarah Lorenzana, Marquesa de Ayerba, Carolina Michaelis de Vasconcellos, Hipólita Muiño, Ramona Peña de Castro López Mercedes Tella e Mercedes Vieito Bouza (Habana)

Na hemeroteca da RAG atopamos a reprodución do artigo que a escritora Hipólita Muiño publicou baixo o pseudónimo de Valentina Lago-Valladares, sobre o acto de inauguración no semanario Revista Gallega, dirixida por Galo Salinas, o 28 de outubro de 1906 (número 606). O artigo titulábase  “A inauguración da nosa Academia Gallega e estaba escrito integramente en galego:

"Encomenzou o acto, e n'aquel escenario onde se xuntaban un fato de académicos e escritores e de verdadeiros gallegos, parecíame un niño de paxariños que cantaban n-as arboredas e nos pinares n-as escuras tardes de outono”.

Na sesión de inauguración foi lida polo académico Lugrís Freire a poesía  “Amor d´a patria” dun dos fundadores da Academia Valentín Lamas Carvajal que falecera o día 4 de setembro.

Amor d' a terra, ben haxas sempre!
¡Ou sentemento subrime e dolce,
ti non nos deixas nin n-a desgracia;
n-as nosas almas, ti nunca morres!”

Na actualidade a Academia está composta por 30 membros plenarios dos que só oito son mulleres.

 


Fontes consultadas

RAG: Páxina Web, hemeroteca e BRAG.

#conNomedeMuller: Mary Wollstonecraft

 

  Mary por Mary Wollstonecraft      

Wollstonecraft por John Opie, 1790-91

              

                    “Ao escribir esta novela, preferín retratar paixóns antes que costumes. En moitos casos, podería ter dado ás escenas un carácter máis dramático se tivese sacrificado o meu obxectivo principal: o desexo de mostrar o sufrimento e a opresión, exclusivos de mulleres, que proceden dunhas leis e costumes sociais partidistas. Na invención desta historia, esta idea puxo freo á miña fantasía e por iso este relato debería ser considerado como a historia da muller, máis ca dun indiviudo concreto. Tratei de que os sentimentos se personificasen”       

                           (Maria or The Wrongs of woman)

 Cando aludimos a Mary Wollstonecraft, estámonos a referir a unha das musas do feminismo que viviu hai máis de dous séculos (Londres, 27 de abril de 1759-10 de setembro de 1797) e que foi  quen de ser escritora profesional, algo verdadeiramente insólito no século XVIII. A súa biografía e obra aparecen  hoxe en día recollidas e analizadas en numerosas páxinas, ensaios, e toda clase de publicacións académicas ou non. Pensamos que a súa breve e nada convencional vida (non chegou ós corenta),  daría para un denso guión dunha boa serie de televisión.  A súa obra Vindicación dos Dereitos da muller (1972) é amplamente reivindicada polos movimentos feministas desde os séculos XIX e XX ata a actualidade. Co seu ideario a favor de que a muller recibise unha instrucción en igualdade cos homes adiantouse cen anos a outras ilustres defensoras da educación da muller como Concepción Arenal ou Emilia Pardo Bazán.

María ou os Agravios da Muller (traducida ó castelán como María o Los agravios de la mujer) é unha obra inacabada da escritora británica. Trátase dunha novela de estilo gótico no que se recolle a súa filosofía feminista desenvolvida en Vindicación dos Dereitos da Muller. O relato foi publicado  póstumamente polo seu home William Godwin. O propio Godwin incluiu textos da súa autoría para conectar as diferentes partes da obra. Na novela, que contén bastantes elementos autobiográficos, intercálanse as historias de mulleres pertencentes a diferentes clases sociais, con diferente educación,  pero que comparten o seu drama, problemáticas semellantes,  mesmos sufrimentos,  vítimas todas elas dunha sociedade patriarcal terriblemente inxusta e inhumana. Confiamos en que o poder didáctico dunha obra destas características, cunhas personaxes coas que calquera se pode sentir identificada ten un importantísimo valor didáctico e resulta máis que seguro que penetrará máis fondo nas lectoras e lectores que calquera ensaio por moi bo que este sexa.

Para finalizar, lembrarmos que Mary Wollstonecraft foi a nai de outra célebre muller:  Mary Shelley. Mary Wollstonecraft Shelley, a autora da mítica novela gótica Frankenstein; or, the Modern Prometheus (1818). Pero esta será outra historia…


#conNomedeMuller, Ruth Matilda Anderson



 

As de Camariñas, visten
cal rapaciñas gaiteiras,
saias de vivos colores
polo pescozo da perna,
lucindo o negro zapato
enriba de branca media.
Chambras feitas de mil raias
azuladas e bermellas,
con guarniciós que lles caen
sobr' á rumbosa cadeira.
Para tocar ó pandeiro,
                                                  non hai coma tales nenas,
                                                  que son as Camariñanas,
                                         feitas de sal e canela.

                                                                                                                                                                           (Rosalía de Castro, do  cantar V de Cantares Gallegos)

                                       A fotógrafa americana R. Matilda Anderson era coñecedora da obra poética de Rosalía, a quen traduciu poemas, ademáis de documentarse a través das lecturas de textos de Manuel Murguía ou Uxío Carré Aldao nas súas viaxes por Galiza. Non hai dúbida de que a lectura dos versos de Rosalía de Castro sería unha fonte de inspiración, proporcionando unha nova visión, un novo xeito de ollar as nosas mulleres, os seus traxes, a paisaxe. A fotógrafa implicouse no coñecimento da realidade galega.

Ruth Matilda Anderson nacía un 7 de setembro de 1893 en Cottonwoood State Farm, Nebraska.  Ruth creceu no medio dun  ambiente totalmente propicio para a que sería a súa vocación vital. O seu pai, Alfred Anderson, era un fotógrafo profesional que tiña un estudio na pequena vila  de Kearney (Nebraska), especializado en retratos e panorámicas. No estudio participaban nas tarefas a súa muller, Alma Wickstrom Anderson e as súas fillas. Alma retocaba moitas das fotografías realizadas polo seu home e mesmo levaba a contabilidade do negocio familiar. Motivada pola profesión dos seus, decidiu ir a New Yok a estudiar na Escola de Fotografía co mestre Clarence Hudson White (Ohio, 1871- Cidade de Mexico 1925). Clarence era un activista na defensa da fotografía coma arte, como disciplina artística, asemade era defensor da valía da muller para cultivar a fotografía ou participar en calquera outra actividade cultural. Ruth obtivo o seu diploma dous anos máis tarde e posteriormente sería contratada pola Hispanic Society of America xunto a outras mulleres fotógrafas. A sociedade fora fundada en 1904 polo hispanista e poeta  americano Archer Milton Huntington (N. York, 1870- Bethel, Conneticut, 1955), e el memo supervisaba a aprendizaxe do castelán por parte de Ruth. A fotógrafa recibe o encargo de viaxar a España para obter documentación gráfica, e 1923 vén por primeira vez xunto con outras fotógrafas. Nesta viaxe de varios meses de duración está por Galicia e por Asturias. Despois desta primeira toma de contacto, a nosa retratista vai regresara España en diferentes ocasións. Ao ano seguinte volta a Galicia para fotografar o país, as nosas xentes e diversos aspectos da nosa cultura, como o traxe rexional. Nesta ocasión viña acompañada do seu pai. A guía e o apoio de Alfred Anderson foi esencial para Ruth, tanto no plano técnico como no emocional. Viaxaron por Galiza e Asturias durante un ano, fotografando e improvisando cuartos escuros a xeito de pequenos laboratorios para ir revelando as fotos que facían, nas habitacións dos hoteis nas que se hospedaban. Ao ano seguinte volta de novo polas terras galegas, desta vez acompañada pola fotógrafa Frances Spalding.  Despois destas viaxes por Galiza e por España, Ruth vai abandonando a fotografía e en 1954 foi nomeada conservadora de traxes da Hispanic Society, cargo que desenvolveu ata a súa xubilación. Ruth Matilda Anderson realiza a súa derradeira viaxe a Galiza en 1969, á idade de 76 anos. Faleceu en New York en 1983. As fotografías do seu proxecto galego foron publicadas como libro libro pola Hispanic Society co título “Gallegan Provinces of Spain: Pontevedra and La Coruña” (N.York, 1939). O libro Ruth M Anderson, Fotografías de Galicia 1924-1926 foi publicado en 1998 (Centro Galego de Artes da Imaxe e Hispanic Society of America).



 

#conNomedeMuller: María Cardarelly

 


Cando se cumplen case dous séculos de que Luis Daguerre presentase o seu daguerrotipo na Academia das Ciencias de Francia, lembramos a María Cecilia Cardarelly Bousquet, nada en Zaragoza en 1845 e falecida nos primeiros anos do s.XX. Seguramente en máis dunha ocasión nos teñamos preguntado pola autoría das fotografías nas que aparece retratada Rosalía de Castro e que tantas veces temos visto publicadas en diferentes medios, nomeadamente nos libros de texto de Lingua e Literatura galegas para secundaria e bacharelato. A autoría corresponde a unha muller chamada María Cecilia Cardarelly, A familia Cardarelly-Bousquet chegou a Santiago de Compostela no ano 1864, e fixaron o seu domicilio na compostelá rúa do Hórreo. María, que contaba entón con tan só 19 anos, montou na casa familiar un estudio fotográfico, convertíndose así na primeira muller que se dedicaba á fotografía profesionalmente en Galicia. Sorprende o feito de que ninguén da súa familia tiña que ver con esta profesión. As mulleres que realizaban fotografías nesa época soían ser mulleres dun fotógrafo, ou ter o pai ou un irmán no gremio. Nada máis lonxe, os seus pais eran tintureiros de oficio e a fotografía era un mundo de homes. María foi unha pioneira neste eido. Tan só estivo activa tres anos e cunha produción tan escasa como valiosa, pois pasou á historia da fotografía galega como a autora dos retratos da nosa grande Rosalía na súa etapa de xuventude. “María retrata a Rosalía con asombrosa dignidade”  en palabras do fotohistoriador Carlos Castelao no seu traballo publicado pola Fundación Rosalía de Castro, “María Cardarelly, un lóstrego na fotografía galega” e no mesmo estudo, Castelao afirma que “as fotografías de Cardarelly son pedra fundacional da imaxe física do mito rosaliano”.

Nas imaxes, o retrato de María Cardarelly é da autoría de Eliseo Segond, realizado en Santiago cara 1867.

Actualmente o retrato no que ela mira de fronte está depositado na RAG e o de perfil, pertence ó arquivo da Fundación Rosalía de Castro.

 



#conNomedeMuller, Xulia Minguillón e as escolas de ferrado

 


E volveremos ás escolas de ferrado?

         Os días corren coma lóstregos, finaliza agosto e o panorama de inicio do curso escolar que contemplamos aparece cuberto cunha mesta néboa metálica e cinsenta que non deixa ver nin cousa a tres pés. Nestes intres de incertidume e inseguranza recuperamos a lembranza de “A escola de Doloriñas”, monumental obra pictórica que lle valeu hai xa 70 anos a unha artista galega para obter a primeira medalla na Exposición Nacional de Belas Artes, outorgada a unha muller por primeira vez na historia da pintura, nun mundo que tradicionalmente era dos homes. Xulia Carmen Minguillón Iglesias (Lugo, 17 de xullo de 1906- Madrid, 20 agosto de 1965) é a única pintora galega que obtén a medalla con esta obra que se fixo internacional, sendo exposta en cidades europeas como Berlín, Venecia, Lisboa e tamén en Bos Aires. A súa obra é de carácter figurativo con protagonismo feminino e nela está presente un anaco da historia da nosa pintura e do noso patrimonio etnográfico e antropolóxico. Retratos, bodegóns, escenas costumistas, a paisaxe urbana e rural. Xulia Minguillón ten recibido outros premios moi importantes ó longo da súa traxectoria, como o Primeiro do Círculo de Belas Artes de Madrid en 1948 coa obra Xuventude, entre outros. Talvez A escola de Doloriñas sexa o máis coñecido. O enorme cadro  de case cinco metros cadrados,  representa unha escola de ferrado en Lourenzá (Lugo), lugar da residencia familiar da pintora e onde tiña o seu estudio. A escola era rexentada por unha muller, a mestra Dolores Chaves Vizoso, quen impartía aulas ós seus discípulos nunha estancia da súa propia casa. Grazas ós testemuños dun pequeno grupo de alumnas e alumnos que asistiron á escola e que serviron de modelos para  a pintora, temos información de como funcionaba. Eles mesmos contan que lles daban tres galletas por cada sesión na que posaban para Xulia.  A mestra vivía cunha filla costureira que a substituía cando esta enfermaba. A paga que recibía era dunha peseta ó mes,  ademais de leña e alimentos como patacas ou pan.  As escolas de ferrado chamábanse así porque na súa orixe pagábase un ferrado de trigo, centeo ou millo ó ano por cada neno que asistía á escola. O ensino impartido era moi elemental, as primeiras letras, os números, o catecismo, normas de conduta e pouco máis.  A mestra Dolores Chaves impartía as clases na cociña da casa na que o chan era de terra, os alumnos e alumnas de diferentes edades estaban nun espacio reducido non que tan só vemos unha ventá a través da que se poden ver a paisaxe que rodea á escola. Nos recreos practicaban xogos tradicionais, como a billarda os nenos  ou saltar á corda ás nenas, pero na escola estaban mesturados. A  obra de Xulia Minguillón está depositada en diferentes museos, principalmente no Museo Provincial de Lugo, tamén  no Museo de Arte Contemporáneo de Madrid entre outros. Ademais foi nomeada académica correspondente da Real Academia Galega. Temos información académica sobre esta artista, grazas nomeadamente ós estudos da Catedrática de historia da arte galega Mª Victoria Carballo Calero, da que destacamos a súa tese de doutoramento : “Julia Minguillón”, alén de outros estudos sobre Minguillón e outras autoras da mesma xeración como Maruxa Mallo.

Na Coruña existe unha rúa dedicada á pintora, a “Rúa de Julia Minguillón” perto da Ronda de Outeiro.